Oświetlenie ledowe do domu to lampy, w których światło dają diody LED: wbudowane na stałe w oprawę albo wkręcone w postaci żarówki LED. W porównaniu z żarówką tradycyjną zużywa zwykle kilka razy mniej prądu, prawie się nie grzeje i świeci przez wiele lat bez wymiany. Wybór lampy LED do pokoju sprowadza się jednak do innych liczb niż kiedyś: zamiast watów liczą się lumeny, barwa w kelwinach i współczynnik oddawania barw.
Pod hasłem „lampa LED” kryją się dwie konstrukcje. Pierwsza to oprawa ze zintegrowanym modułem LED – plafon, panel, listwa, kinkiet czy oczko podtynkowe, w którym diody i zasilacz są częścią lampy. Taka oprawa bywa bardzo płaska, ma przemyślany rozsył światła i dobrze odprowadza ciepło przez aluminiową obudowę. Druga to klasyczna lampa z gwintem, na przykład E27, E14, GU10 czy G9, do której wkręcasz żarówkę LED. Tu źródło wymienisz w minutę, zmienisz barwę z ciepłej na neutralną albo zastąpisz żarówkę inteligentną.
Co wybrać? Przy zintegrowanym LED zwracaj uwagę na deklarowaną trwałość i na to, czy zasilacz da się wymienić osobno. Przy lampie z gwintem sprawdź, czy klosz jest zamknięty: w ciasnej, nieprzewiewnej kuli elektronika żarówki pracuje w wyższej temperaturze i szybciej się starzeje.
Najpierw policz lumeny. Do ogólnego światła przyjmuje się orientacyjnie wartości z tabeli, mnożone przez metraż. Pokój 20 m² potrzebuje więc mniej więcej 2000–3000 lm, najlepiej rozłożonych na kilka punktów, a nie na jeden plafon pod sufitem.
| Pomieszczenie | Lumeny na m² (światło ogólne) | Barwa światła | CRI (Ra) |
|---|---|---|---|
| Salon | 100–150 lm | 2700–3000 K | 80+ |
| Sypialnia | 80–120 lm | 2700 K | 80+ |
| Kuchnia (blat doświetlony osobno) | 200–300 lm | 3000–4000 K | 90+ |
| Łazienka | 150–250 lm | 3000–4000 K | 90+ przy lustrze |
| Pokój do pracy, biurko | 300–500 lm | 4000 K | 80–90+ |
| Przedpokój | 80–120 lm | 3000 K | 80+ |
Barwa 2700 K daje żółtawe, wieczorne światło, 4000 K jest neutralnie białe i sprzyja skupieniu, a 6500 K przypomina chłodne światło dnia – w domu przydaje się raczej w garażu niż w salonie. Współczynnik CRI mówi, jak wiernie lampa oddaje kolory. Przy wartości 80 jedzenie i cera wyglądają poprawnie, przy 90 i więcej – naturalnie, co docenisz nad blatem i przy lustrze.
Warto też sprawdzić, czy lampa jest ściemnialna (oznaczenie „DIMM” lub „dimmable”) i czy ma regulację barwy (CCT), sterowaną pilotem albo aplikacją. Jedna oprawa z płynną zmianą od 2700 do 6500 K sprawdzi się w pokoju dziecka, który rano jest pokojem do nauki, a wieczorem sypialnią.
Najprzyjemniej wygląda pokój oświetlony z kilku poziomów. Światło ogólne daje plafon, panel albo lampa wisząca. Drugą warstwę tworzą kinkiety, lampy stojące i lampki nocne przy łóżku, zwykle w ciepłej barwie. Trzecia to akcent: taśma LED za telewizorem, nad szafkami kuchennymi czy w półce. Taśmy montuj na aluminiowym profilu, który odbiera ciepło i ukrywa pojedyncze punkty diod. Pamiętaj, że taśmy 12 V i 24 V potrzebują zasilacza o mocy z zapasem około 20 %.
Jeśli lubisz zmieniać nastrój kolorem, a nie tylko jasnością, osobnym tematem są kolorowe lampy LED RGB.
Trwałość LED podaje się w godzinach, zwykle z dopiskiem L70 lub L80. Oznacza to czas, po którym strumień światła spada do 70 lub 80 % wartości początkowej. Dioda rzadko więc „przepala się” z dnia na dzień – częściej powoli ciemnieje, a nagła awaria to zwykle zasilacz. Na unijnej etykiecie energetycznej w skali A–G nawet porządne żarówki LED trafiają często do klas E–F, bo najwyższe klasy zarezerwowano dla wyjątkowo wydajnych źródeł. Przy porównywaniu dwóch lamp lepszą wskazówką jest liczba lumenów na wat.
Coraz częściej lampą LED steruje się pilotem, aplikacją albo asystentem głosowym. Taka oprawa zapamiętuje ulubioną jasność i barwę, a niektóre potrafią same łagodnie przygasać wieczorem. Jeśli korzystasz z pilota, włącznik ścienny musi zostać w pozycji „włączony”, inaczej lampa nie odbierze sygnału.
Do domu – LED. Przy tym samym strumieniu światła zużywa kilkakrotnie mniej energii, nie nagrzewa klosza do wysokich temperatur i wytrzymuje zwykle 15 000–50 000 godzin, podczas gdy halogen około 2000. Halogen ma za to idealne oddawanie barw; tę różnicę zmniejszają źródła LED z CRI powyżej 90.
Do salonu lub sypialni około 1600–3000 lm światła ogólnego, czyli 80–150 lm na metr. Do pokoju, w którym się pracuje lub odrabia lekcje, dolicz lampkę na biurko z 400–600 lm.
Nie. Żarówka LED o strumieniu 806 lm pobiera zwykle 7–9 W, a tradycyjna o tej samej jasności 60 W. Lampa 9 W świecąca 4 godziny dziennie zużyje w roku około 13 kWh.
Potrzebne są dwie rzeczy: źródło lub oprawa oznaczone jako ściemnialne oraz ściemniacz przystosowany do LED. Alternatywą jest pilot, aplikacja albo przycisk z funkcją ściemniania wbudowaną w oprawę – wtedy nie wymieniasz włącznika.
Tanie źródła potrafią migotać, mieć niski CRI i chłodny, płaski odcień. W oprawie zintegrowanej awaria diod oznacza wymianę modułu albo całej lampy. LED nie lubi też przegrzania, dlatego zamknięte, ciasne klosze skracają jego życie.
Świetlówka zawiera rtęć, rozgrzewa się dopiero po chwili i słabo znosi częste włączanie. LED świeci pełną mocą od razu, nie zawiera rtęci i łatwiej go ściemnić.
Gdy znasz już potrzebne lumeny i barwę, zostaje wybrać formę oprawy. Więcej o wszystkich rodzajach lamp do domu: lampy wewnętrzne.
