Lampki kryształowe to lampy stołowe, w których kryształ – podstawa, kolumna, zawieszki albo klosz – rozszczepia światło i rzuca na ściany drobne, tęczowe refleksy. Na stole czy szafce nocnej ten efekt widać z bliska, na wysokości oczu, więc wybierając taką lampkę, trzeba patrzeć zarówno na to, jak wygląda w dzień, jak i na to, co zrobi z nią żarówka po zmroku.
Żyrandol z kryształkami świeci nad głową i ogląda się go z kilku metrów. Lampka stołowa stoi pół metra od twarzy: każda faseta, każde zabrudzenie i każdy refleks w oku są tu widoczne. Dlatego przy lampkach liczą się szlif, rodzaj szkła, przezroczystość żarówki i to, jak łatwo całość wyczyścić.
Słowo „kryształowa” w nazwie lampy nie mówi jeszcze, z czego zrobiono szkło. Różnice widać w blasku, wadze i trwałości:
| Materiał | Czym jest | Blask | Na co uważać |
|---|---|---|---|
| Kryształ ołowiowy | co najmniej 24% tlenku ołowiu (pełnoołowiowy – od 30%) | najsilniejsza tęcza, głęboki połysk | ciężki, matowieje w zmywarce |
| Szkło kryształowe | min. 10% tlenków metali, np. cynku, baru lub potasu | wyraźny, odrobinę chłodniejszy | szlif decyduje o efekcie |
| Szkło optyczne K9 | bezołowiowe, bardzo przejrzyste szkło borokrzemianowe | czysty, równy blask przy dokładnym szlifie | tanie wersje mają zaokrąglone krawędzie |
| Akryl | tworzywo udające kryształ | słaby, prawie bez tęczy | rysuje się, z czasem może żółknąć |
Szlif robi tyle samo co skład. Ostre, równe fasety rozszczepiają światło na wyraźne „iskry”, a krawędzie zaokrąglone przy odlewaniu dają tylko połysk. Zawieszki wiązane ręcznie cienkim drucikiem trzymają się ramy luźniej i lepiej się ruszają, maszynowe łączone są małymi kółeczkami.
Najczęściej trafia na szafki nocne, często w parze po obu stronach łóżka. Dobrze sprawdza się na komodzie przed lustrem: lustro odbija refleksy i optycznie powiększa wnętrze. W przedpokoju na konsoli robi wrażenie od progu, a w salonie przy sofie potrzebuje abażuru, który odetnie blask od oczu osoby czytającej.
Styl decyduje o wykończeniu. Złoto, mosiądz i kremowy abażur to klasyka i glamour, chrom z przezroczystym szkłem wygląda nowocześnie, czarny metal z kryształem idzie w stronę art deco. Pamiętaj o wadze – podstawa z litego kryształu waży nieraz kilka kilogramów, więc mebel musi być stabilny, a lampa powinna stać z dala od krawędzi blatu, zwłaszcza gdy w domu są dzieci lub koty.
Przed czyszczeniem wyłącz lampkę, odczekaj, aż ostygnie, i wyjmij wtyczkę z gniazdka. Kurz zbieraj regularnie miękką, suchą ściereczką – najlepiej w bawełnianych rękawiczkach, bo odciski palców na krysztale widać od razu. Zawieszki można zdjąć i umyć w letniej wodzie z kroplą płynu do naczyń, a potem wytrzeć do sucha niestrzępiącą się ściereczką, żeby nie zostały zacieki. Nie pryskaj płynem bezpośrednio na oprawkę ani na mosiężne elementy.
Taka, która daje ciepłe światło 2700–3000 K, ma abażur kierujący je w dół i stoi na wysokości pozwalającej czytać bez oślepiania. Kryształowa podstawa pod tkaninowym abażurem łączy oba cele: wieczorem czytasz, a szkło lśni w tle.
Z żarówką LED tak – pobiera mało energii i prawie się nie nagrzewa. Na całą noc lepiej jednak przygasić ją ściemniaczem albo wybrać lampkę z niskim trybem świecenia, bo pełny blask kryształu przeszkadza w zasypianiu.
Słaba, ciepła i rozproszona – poniżej 2700 K, bez punktów świecących prosto w oczy. Ciężka kryształowa lampa z zawieszkami nie jest dobrym pomysłem do pokoju malucha. Bezpieczniejsza będzie lekka lampka bezprzewodowa w kryształowym stylu, postawiona poza zasięgiem dziecka – nie ciągnie się do niej kabel, a upadek z niewielkiej wysokości zwykle jej nie zaszkodzi.
Kryształ zawiera dodatek tlenków metali, dzięki którym mocniej załamuje światło, jest cięższy i daje czystszy dźwięk po delikatnym stuknięciu. Zwykłe szkło sodowe jest lżejsze i przy tym samym szlifie świeci skromniej.
Nie. Złoto i kremowy abażur pasują do glamour i klasyki, ale prosta szklana kolumna z białym abażurem dobrze wygląda w skandynawskim czy nowoczesnym wnętrzu, a kryształ z czarnym metalem – w art deco.
Kryształ jest wyraźnie cięższy od akrylu i chłodny w dotyku. Pod światłem daje kolorowe refleksy, a jego krawędzie są ostre, bez śladów łączenia formy. Akryl jest lekki, ciepły w dłoni i szybko łapie drobne rysy.
Lampkę z kryształem dobierz do reszty oświetlenia – ogólne wskazówki o wysokości, abażurach i trzonkach opisujemy przy lampach stołowych, a o żyrandolach, plafonach i kinkietach z kryształkami piszemy przy lampach z kryształkami.
