Transformatory 12 V

Transformator 230 V/12 V obniża napięcie sieciowe do 12 V – bezpiecznego poziomu, na którym pracują halogenowe oczka MR16, kapsułki G4, oprawy meblowe, dzwonki czy oświetlenie oczka wodnego. Filtr 12 V zawęża transformatory do tych, które oddają właśnie takie napięcie, ale pod jedną nazwą kryją się trzy różne urządzenia: klasyczne trafo uzwojone, transformator elektroniczny i zasilacz stałonapięciowy. Który z nich pasuje, rozstrzyga odbiornik, a nie sama liczba na obudowie.

12 V AC czy 12 V DC – od tego zacznij

Napis „12 V” na trafo mówi tylko połowę prawdy. Transformatory uzwojone i elektroniczne podają na wyjściu prąd przemienny (AC, oznaczenie „~”), a zasilacze LED – stały (DC, oznaczenie „⎓” lub „=”). Halogen świeci na obu, taśma LED tylko na DC. Wiele zamienników LED z trzonkiem GU5.3 czy G4 ma na sobie „12 V AC/DC” i wtedy rodzaj prądu jest im obojętny, ale już minimalne obciążenie trafo – nie. Zanim cokolwiek podłączysz, przeczytaj tabliczkę odbiornika.

Trzy rodzaje transformatorów 12 V

Jak dobrać moc

Zsumuj moc wszystkich źródeł na jednym obwodzie. Pięć halogenów po 35 W to 175 W, więc elektroniczne trafo 210 W albo toroid 200–250 VA będzie w porządku. Przy transformatorze uzwojonym moc podaje się w VA – dla halogenów to praktycznie to samo co waty. Taki transformator pracuje najlepiej obciążony w ok. 50–90%.

Przy LED rachunek jest inny. Pięć oczek LED po 5 W daje 25 W, a elektroniczne trafo halogenowe z minimum 35 W po prostu nie „zobaczy” takiego obciążenia: lampy migają, pulsują albo gasną po kilku sekundach. Wtedy zamiast transformatora potrzebny jest zasilacz 12 V DC z zapasem mocy. Pamiętaj też o prądzie: przy 12 V płynie go dużo – 60 W to już 5 A, a 120 W to 10 A. Stąd odczuwalny spadek napięcia na długim, cienkim przewodzie i ciemniejsza ostatnia lampa w szeregu.

Gdzie i jak montować

• Sufit podwieszany – trafo kładzie się nad otworem oczka, tak by dało się je wyjąć przez otwór. Nie przykrywaj go wełną mineralną: przegrzewa się i szybciej pada.
• Meble i kuchnia – płaskie trafo meblowe chowa się nad szafkami lub w cokole; okap z halogenem G4 zwykle ma własny, wymienny transformator 12 V.
• Rozdzielnica – wersje na szynę DIN zasilają dzwonek, gong, wentylator 12 V albo sterowanie.
• Ogród i oczko wodne – sam transformator stoi w suchym miejscu, w obudowie co najmniej IP44, a nad wodę idzie wyłącznie przewód 12 V. Na zewnątrz szukaj stopnia IP65–IP68.

Prowadź krótkie odcinki po stronie 12 V, a przy kilku lampach rozprowadź zasilanie gwiazdą zamiast łańcuchem. Każda lampa dostanie wtedy podobne napięcie.

Najczęstsze kłopoty i ich przyczyny

Buczenie toroidu z częstotliwością 100 Hz bywa normalne, ale głośne buczenie oznacza zwykle przeciążenie albo zły ściemniacz. Trafo elektroniczne ściemnia się ściemniaczem z obcinaniem fazy na zboczu opadającym (RC, trailing edge), uzwojone – ściemniaczem z opóźnionym załączaniem, na zboczu narastającym (RL). Pomylenie ich kończy się buczeniem, migotaniem lub awarią. Gdy trafo grzeje się tak, że nie da się go dotknąć, sprawdź moc obciążenia i wentylację. Elektroniczne modele mają zwykle zabezpieczenie termiczne i zwarciowe – wyłączą się same, co bywa mylone z przepaloną żarówką.

FAQ – transformator 12 V

Jaka jest różnica między zasilaczem a transformatorem?

Transformator zmienia tylko wartość napięcia i oddaje prąd przemienny. Zasilacz LED dodatkowo go prostuje i stabilizuje, więc na wyjściu ma stałe 12 V DC. Szczegółowo o zasilaczach do taśm piszemy na stronie zasilacze LED 12 V.

Jak podłączyć transformator 12 V?

Po stronie pierwotnej przewody L i N z sieci 230 V, po stronie wtórnej – odbiorniki 12 V, z zachowaniem biegunowości, jeśli wyjście jest DC. Podłączenie do instalacji domowej powinien wykonać elektryk z uprawnieniami.

Jak zmienić napięcie z 230 V na 12 V?

Wystarczy transformator lub zasilacz o wyjściu 12 V i mocy większej niż suma odbiorników. Prowizoryczne rozwiązania na rezystorach czy diodach nie są bezpieczne.

Czy do LED potrzebny jest transformator?

Do żarówek LED na 230 V (E27, GU10) – nie. Do LED na 12 V – tak, ale najlepiej zasilacz DC; trafo elektroniczne zadziała tylko wtedy, gdy obciążenie mieści się w jego zakresie.

Czy transformator 230 V 12 V może zasilić wentylator?

Tak, jeśli wentylator przyjmuje 12 V AC. Większość małych wentylatorów 12 V pracuje jednak na prąd stały i potrzebuje zasilacza DC.

Czym różni się transformator dzwonkowy?

Ma małą moc, kilka napięć wyjściowych (np. 8, 12 i 24 V) i montaż na szynie DIN. Do oświetlenia się nie nadaje.

Jeśli obok 12 V rozważasz też układ 24 V, wróć do kategorii transformatory.