AR111 to duża żarówka reflektorowa o średnicy około 111 mm, która daje mocny, wyraźnie ukierunkowany snop światła. Wersja z trzonkiem G53 działa na niskim napięciu 12 V, więc zawsze potrzebuje transformatora albo zasilacza. Dlatego przy wymianie halogenu na LED liczą się nie same waty, lecz także kąt świecenia, długość korpusu i to, co zasila oprawę.
Nazwa mówi sporo o budowie: „AR” to aluminiowy odbłyśnik, „111” to średnica w milimetrach. W porównaniu z popularnymi oczkami MR16 (około 50 mm) AR111 ma ponad dwa razy większą średnicę, więc mieści szerszy odbłyśnik albo soczewkę i potrafi wysłać dużo więcej światła w jedno miejsce. Dlatego od lat oświetla witryny, galerie, lady sklepowe i restauracje, a w domach pojawia się nad stołem, wyspą kuchenną czy obrazem.
Ten sam format 111 mm występuje najczęściej w dwóch odmianach elektrycznych. Wersja G53 ma dwa płaskie styki rozstawione na 53 mm i zasilanie 12 V. Wersja na 230 V ma zwykle trzonek GU10 i podłącza się ją wprost do sieci – w sklepach często nazywa się ją ES111, choć ta nazwa nie jest używana jednolicie. Obie wyglądają z przodu niemal identycznie, ale nie są zamienne: decyduje oprawka i to, czy w suficie jest transformator.
Klasyczne AR111 G53 były halogenami 35, 50, 75 lub 100 W. Dawały idealne oddawanie barw, ale też sporo ciepła w snopie i żyły zwykle kilka tysięcy godzin. Zamienniki LED mieszczą się w tej samej średnicy, zużywają kilka razy mniej energii, nie grzeją oświetlanego obiektu promieniowaniem podczerwonym i deklarują żywotność rzędu 30–50 tys. godzin.
O samym trzonku – mocowaniu i wersjach 12 V AC oraz DC – więcej przy żarówkach G53. Przy AR111 ważniejsze jest światło, które daje reflektor 111 mm.
AR111 kupuje się przede wszystkim dla kontrolowanej wiązki, więc kąt świecenia zmienia efekt bardziej niż moc. Wąski snop skupia ten sam strumień na małej powierzchni: żarówka 8° świeci na środek plamy kilkukrotnie mocniej niż 24° o identycznych lumenach. Dlatego przy reflektorach warto patrzeć na światłość w kandelach (cd), a nie tylko na lumeny. Przykład: LED 450 lm o kącie 24° ma typowo około 1800 cd, co z 3 m daje w centrum plamy około 200 lx.
| Kąt świecenia | Średnica plamy z 2,5 m | Średnica plamy z 3 m | Do czego |
|---|---|---|---|
| 8° | ok. 0,35 m | ok. 0,4 m | pojedynczy obiekt, rzeźba, punkt na wysokim suficie |
| 15° | ok. 0,65 m | ok. 0,8 m | obraz, eksponat, wąska półka |
| 24° | ok. 1,05 m | ok. 1,3 m | stół, ekspozycja towaru, wyspa kuchenna |
| 40–45° | ok. 1,8–2,1 m | ok. 2,2–2,5 m | równomierne doświetlenie lady, korytarza, części salonu |
Średnicę plamy policzysz sam: to mniej więcej dwukrotność odległości razy tangens połowy kąta. Przy suficie 2,6–2,8 m w mieszkaniu wąskie 8° daje bardzo mały, ostry krąg – efektowny na rzeźbie, męczący nad stołem.
Najwięcej kłopotów po wymianie halogenu na LED robi stary transformator elektroniczny. Wymaga on minimalnego obciążenia, często kilkudziesięciu watów, a jedna żarówka LED pobiera kilka razy mniej. Efekt to migotanie, brzęczenie albo żarówka, która w ogóle nie startuje. Pomaga zasilacz LED 12 V o stałym napięciu, dobrany do sumy mocy z zapasem około 20%, albo żarówka, której producent potwierdza zgodność z danym typem transformatora. Do ściemniania potrzebny jest dobrany komplet: żarówka ściemnialna, zgodny transformator lub zasilacz i ściemniacz właściwego typu. Każdą zmianę w instalacji stałej zostaw elektrykowi z uprawnieniami.
AR111 G53 montuje się najczęściej w oprawach kardanowych – okrągłych lub kwadratowych, pojedynczych, podwójnych i potrójnych – w natynkowych „kostkach” oraz w reflektorach szynowych. Ruchoma ramka pozwala wycelować snop, więc jedna oprawa może raz oświetlać stół, a po przestawieniu mebli obraz. Przed zakupem zmierz głębokość oprawy i sprawdź, czy korpus LED ma wokół trochę powietrza: zamknięta, ciasna puszka skraca życie elektroniki. Typowe AR111 mają szczelność IP20, więc na zewnątrz pracują tylko w oprawie zaprojektowanej do takich warunków. Czyść żarówkę na sucho, po wyłączeniu zasilania i ostygnięciu.
To format żarówki reflektorowej z aluminiowym odbłyśnikiem o średnicy około 111 mm. Występuje najczęściej z trzonkiem G53 na 12 V albo z trzonkiem GU10 na 230 V, jako halogen lub LED.
Średnica i wygląd są praktycznie takie same. ES111 to zwykle nazwa wersji na napięcie sieciowe z trzonkiem GU10, a AR111 kojarzy się głównie z wersją 12 V G53. Ponieważ sprzedawcy używają tych nazw różnie, zawsze sprawdzaj trzonek i napięcie na opakowaniu.
Wybór narzuca oprawa. Jeśli w suficie jest transformator i oprawka G53, kupujesz G53 12 V. Przejście na GU10 230 V wymaga wymiany oprawki i usunięcia transformatora, czyli pracy elektryka.
Do LED najlepiej zasilacz 12 V o stałym napięciu, dobrany do łącznej mocy żarówek z zapasem około 20%. Gdy żarówka akceptuje tylko prąd stały, transformator elektroniczny dający prąd przemienny nie wystarczy.
Nad stołem i wyspą zwykle sprawdza się 24°, do ogólnego światła w pokoju 36–45°, a 8–15° zostaw na akcent na obrazie albo rzeźbie.
Tak, jeśli żarówka jest opisana jako ściemnialna i współpracuje z Twoim transformatorem oraz ściemniaczem. Nieściemnialna żarówka podłączona do ściemniacza migocze i szybciej się psuje.
Jeśli zastanawiasz się, czy w danej oprawie nie lepiej sprawdzi się mniejsze oczko albo żarówka z gwintem – więcej o innych trzonkach i kształtach: źródła światła.
