Żyrandole Maria Teresa to klasyczne lampy kryształowe, w których metalowy szkielet niemal znika pod szklanymi listwami, a między wygiętymi ramionami wiszą girlandy kryształowych łańcuchów. Wybierając żyrandol w tym stylu, wybierasz konkretną konstrukcję: świecowe oprawki, szklane rozety, migdały i krople, które rozbijają światło na setki refleksów na ścianach i suficie.
Nazwa pochodzi od cesarzowej Marii Teresy. Na jej dwór w Wiedniu w XVIII wieku powstały kryształowe żyrandole, które wyznaczyły wzór powtarzany do dziś, w Austrii nazywany też „Schönbrunner Luster”, czyli żyrandolem schönbrunnskim.
Zwykły żyrandol kryształowy to często metalowa obręcz obwieszona kryształkami. Maria Teresa wygląda inaczej, bo szkło jest tu częścią konstrukcji, a nie tylko ozdobą:
Klasyczny wzór nie ma centralnego drążka. W dużych, współczesnych wersjach zwykle się go dodaje, bo usztywnia konstrukcję i odciąża ramiona.
Kryształowy żyrandol optycznie zajmuje więcej miejsca, niż wynika z wymiarów. Zanim zakochasz się w modelu, zmierz pokój i wysokość od podłogi do sufitu. Poniższe wartości to praktyczne punkty wyjścia dla polskich mieszkań:
| Sytuacja | Typowy dobór |
|---|---|
| Średnica a pokój | (długość + szerokość pokoju w m) × 8 = średnica w cm; pokój 4 × 5 m to ok. 70–75 cm |
| Blok, sufit 2,5–2,7 m | wersja przysufitowa albo wisząca o wysokości do ok. 55–65 cm z zawiesiem |
| Kamienica, sufit 3–3,5 m | model dwupiętrowy, 8–12 ramion, dłuższy łańcuch, żeby żyrandol zszedł niżej i nie „uciekał” pod sufit |
| Przejście pod lampą | dolne kryształy co najmniej 210 cm nad podłogą |
| Nad stołem | 75–90 cm nad blatem, średnica ok. 30 cm mniejsza od szerokości stołu |
| Waga | małe 3–6 kg, duże 10–30 kg i więcej |
Słowo „kryształ” w opisach lamp bywa używane szeroko. Kryształ ołowiowy zawiera co najmniej 24 % tlenku ołowiu (wysokoołowiowy – od 30 %), jest cięższy, mocniej załamuje światło i daje tęczowe refleksy. Bezołowiowe szkło kryształowe i optyczne szkło K9 są twarde, przejrzyste i świecą bardzo podobnie. Akryl waży mało, ale szybciej się rysuje, z czasem może żółknąć i daje płaskie, matowe odbicia. Przy Marii Teresie liczy się też szlif: im więcej ostrych faset na migdale, tym wyraźniejsze iskry.
Kryształ potrzebuje punktowego, przezroczystego źródła światła. Do świecowych oprawek E14 wybieraj przezroczyste świeczki LED lub żarówki filamentowe, 2700 K i CRI 90 lub więcej. Matowa bańka rozprasza światło i kryształy przestają iskrzyć. Przy 8–12 ramionach światła jest dużo, dlatego warto rozważyć ściemniacz, ale wtedy wszystkie żarówki muszą być oznaczone jako ściemnialne.
Duży żyrandol wiesza się na haku osadzonym w stropie: w stropie żelbetowym na kołku rozporowym, w stropie Teriva w belce, a nie w pustaku. Sama płyta g-k nie utrzyma kilkunastu kilogramów szkła. Podłączenie do instalacji 230 V zostaw elektrykowi z uprawnieniami. Kryształy zakłada się dopiero po zawieszeniu i podłączeniu korpusu, według schematu z instrukcji. Zrób zdjęcie każdego etapu, bo przyda się przy pierwszym myciu.
Salon i jadalnia to naturalne miejsca, ale styl dobrze znosi też kontrast: złoty lub chromowany żyrandol nad prostym stołem w nowoczesnym wnętrzu przyciąga wzrok bardziej niż w pokoju pełnym stiuków. W sypialni lepiej sprawdzi się mniejsza wersja z 3–5 ramionami. Łazienkę zostaw w spokoju, chyba że producent wyraźnie podaje stopień szczelności powyżej IP20, bo typowe modele są przeznaczone do suchych pomieszczeń.
Przy wyłączonym zasilaniu i ostudzonych żarówkach odkurzaj kryształy miękką miotełką lub ściereczką z mikrofibry co kilka tygodni. Raz lub dwa razy w roku zdejmij zawieszki i umyj je w letniej wodzie (do ok. 35 °C) z odrobiną spirytusu lub octu, a potem wytrzyj do sucha niepylącą ściereczką. Nie używaj proszków ani płynów zostawiających film, i nie pozwól kryształom schnąć samym, bo zostaną zacieki.
Przy pokoju ok. 15–18 m² i suficie 2,5–2,6 m wybierz model o średnicy 50–60 cm z jednym piętrem ramion albo wersję przysufitową. Zbyt duży żyrandol w niskim pokoju przytłacza i wisi za nisko nad głową.
Klasycznie przezroczyste, ale spotyka się też dymione, bursztynowe, czarne i złociste. Kolorowe zawieszki dają mniej iskier, za to wyraźniej odcinają się od jasnego sufitu.
Tak, jeśli jest jedynym ozdobnym akcentem w pokoju. Wersje srebrne, chromowane lub czarne z kryształkami wyglądają mniej pałacowo niż złote i dobrze łączą się z gładkimi ścianami i prostymi meblami.
Małe modele ważą kilka kilogramów, duże kilkanaście do kilkudziesięciu. Strop betonowy z prawidłowo osadzonym hakiem udźwignie je bez problemu; przy suficie podwieszanym hak musi być zamocowany w konstrukcji nad płytą.
Łańcuch skraca się, rozginając ogniwo i zdejmując nadmiar, a przewód układa się na nowo przez ogniwa. Przy cięższych modelach najlepiej zrobić to od razu podczas montażu, razem z elektrykiem.
Więcej o żyrandolach w innych stylach i materiałach: żyrandole. O lampach osadzonych tuż pod sufitem, do niższych pomieszczeń: żyrandole przysufitowe.
