Plafon z czujnikiem ruchu i zmierzchu zapala światło dopiero wtedy, gdy spełnione są dwa warunki naraz: ktoś wchodzi w pole czujnika i jest już na tyle ciemno, że światło faktycznie się przyda. Sam czujnik ruchu reaguje na każdego przechodnia, także w południe – fotokomórka dopisuje do tego regułę „tylko po zmroku”, więc lampa w jasnym korytarzu czy na przeszklonej klatce schodowej nie włącza się bez potrzeby.
W płaskiej oprawie sufitowej oba czujniki mieszczą się zwykle w jednym module pośrodku klosza albo w małym oczku z boku. Z zewnątrz wygląda to jak zwykły plafon, a cała automatyka siedzi w środku.
To dwa osobne zmysły lampy. Czujnik ruchu – najczęściej PIR, rzadziej mikrofalowy HF – odpowiada na pytanie „czy ktoś tu jest?”. Czujnik zmierzchu mierzy natężenie światła w luksach i odpowiada na pytanie „czy jest ciemno?”. Plafon z obydwoma zapala się tylko przy dwóch odpowiedziach „tak”.
Zazwyczaj fotokomórka sprawdza jasność wtedy, gdy lampa jest zgaszona. Po zapaleniu światło świeci przez ustawiony czas i nie gaśnie od własnego blasku, a każdy kolejny ruch odlicza czas od nowa. Niektóre oprawy mają też tryb nauki: gdy o zmierzchu zrobi się tak ciemno, jak chcesz, przełączasz pokrętło na ten tryb, a lampa zapamiętuje bieżące natężenie jako próg. Spotyka się też wersje, które po upływie czasu nie gasną od razu, tylko przyciemniają się do ok. 10–25% i dopiero po dłuższej chwili bez ruchu wyłączają – przydatne na długich korytarzach i klatkach.
Jeśli zależy Ci głównie na wyborze między PIR a HF, zasięgu i kątach wykrywania, ten temat rozwija strona o plafonach z czujnikiem ruchu. W połączeniu z fotokomórką liczy się przede wszystkim to, kiedy lampa uznaje, że jest już ciemno.
Fotokomórka pracuje tylko wtedy, gdy do pomieszczenia wpada dzienne światło. Najwięcej daje w miejscach, w których w dzień jest jasno, a wieczorem ciemno: w korytarzu z oknem, wiatrołapie z przeszklonymi drzwiami, na klatce schodowej w bloku, w garażu ze świetlikiem, w pralni z małym okienkiem. Tam oszczędza prąd od wiosny do jesieni, kiedy dnia jest najwięcej.
W piwnicy bez okien, schowku czy garderobie zawsze jest ciemno, więc czujnik zmierzchu nie ma czego mierzyć. W takim miejscu ustawia się go na maksimum (zwykle symbol słońca) i lampa działa jak zwykły plafon z czujnikiem ruchu. Nic się nie psuje – po prostu ta funkcja odpoczywa.
Typowa oprawa ma dwa albo trzy pokrętła lub przełączniki DIP pod kloszem czy na module czujnika. Zakresy różnią się między modelami, ale wyglądają zwykle tak:
| Ustawienie | Typowy zakres | Od czego zacząć |
|---|---|---|
| LUX – próg zmierzchu | od kilku lx do ok. 2000 lx (symbole księżyca i słońca) | w środku skali, potem korekta o zmierzchu |
| TIME – czas świecenia | od ok. 5–10 s do kilku, czasem 30 min | korytarz 1–2 min, klatka schodowa 2–3 min |
| SENS – czułość lub zasięg | regulowana płynnie albo skokowo, np. 5 / 7,5 / 10 m | średnio; obniż, jeśli lampa łapie ruch zza ściany |
| Wysokość montażu | ok. 2,2–3 m | typowy sufit w mieszkaniu 2,5–2,7 m nie wymaga zmian |
| Szczelność | IP20 w suchych wnętrzach, IP44 i wyżej w wilgotnych | łazienka, wiatrołap, nieogrzewany garaż: min. IP44 |
Próg zmierzchu ustawiaj wieczorem, przy takim świetle, przy którym chcesz, żeby lampa zaczęła reagować. Kręć małymi krokami i za każdym razem odczekaj kilkadziesiąt sekund bez ruchu, bo czujnik potrzebuje chwili, żeby wyjść z poprzedniego cyklu.
Plafon wiesza się centralnie nad drogą, którą się chodzi, a nie nad kątem pomieszczenia. Zbyt wysoko powiększa się martwe pole tuż pod lampą, zbyt nisko – zawęża się obszar wykrywania. Czujnik zmierzchu ma własne wymagania: nie powinien patrzeć wprost w okno ani w lustro i nie może być oświetlany przez inną lampę. Kinkiet tuż obok albo odbicie od jasnej ściany potrafią „przekonać” fotokomórkę, że jest dzień, a światło własnej oprawy odbite z powrotem do czujnika bywa przyczyną migotania.
Podłączenie do instalacji 230 V zostaw elektrykowi. Włącznik ścienny zwykle zostaje i pełni rolę wyłącznika głównego; w części modeli szybkie wyłączenie i ponowne włączenie przełącza lampę w tryb stałego świecenia, ale działa to tylko tam, gdzie przewiduje to instrukcja producenta. Długi korytarz z kilkoma plafonami najlepiej obsłużyć modelami z funkcją łączenia (master–slave) albo jedną osobną czujką.
Zacznij od najkrótszego czasu i średniej czułości, a próg zmierzchu na czas testów przekręć na słońce, żeby lampa reagowała także w dzień. Przejdź się po pomieszczeniu, popraw czułość, a dopiero potem wydłuż czas i wieczorem ustaw właściwy próg zmierzchu.
Najczęściej pokrętło LUX zostało w pozycji słońca albo blisko niej – wtedy fotokomórka przepuszcza każde wyzwolenie. Drugi powód to czujnik w cieniu, np. w głębokim kloszu lub w ciemnym kącie korytarza, gdzie nawet w południe jest poniżej progu.
Zintegrowane moduły LED mają zwykle deklarowaną trwałość rzędu 40 000–50 000 godzin. Przy pracy z czujnikiem światło pali się krótko, więc diody starzeją się wolno; częściej o żywotności decyduje elektronika czujnika i przekaźnik. Wersje z gwintem E27 pozwalają po prostu wymienić żarówkę.
Pod zadaszeniem tak, jeśli ma co najmniej IP44, a lepiej IP54. Na otwartej przestrzeni potrzebna jest oprawa zaprojektowana do pracy na zewnątrz – o tym więcej przy plafonach zewnętrznych z czujnikiem ruchu i zmierzchu.
Tak, elektronika czuwa przez całą dobę, ale pobór w trybie czuwania jest zwykle mały – ułamek tego, co zużywa zapalona oprawa LED.
Jeśli porównujesz różne kształty, rozmiary i źródła światła, punktem wyjścia jest kategoria plafony.
