Lampa GU10 to oprawa na wymienną żarówkę z trzonkiem GU10 – dwoma bolcami, które wsuwa się w gniazdo i przekręca o ćwierć obrotu. Żarówka pracuje wprost na 230 V, bez transformatora, i świeci skupionym snopem, dlatego ten trzonek spotyka się przede wszystkim w oczkach sufitowych, spotach, tubach i reflektorkach na szynę.
Najważniejsza zaleta jest prosta: oprawa zostaje na lata, a światło zmieniasz razem z żarówką. Chłodniejsze do kuchni, cieplejsze do sypialni, węższy kąt nad obraz, ściemnialna wersja do salonu – bez dzwonienia po elektryka.
Litera G oznacza trzonek bolcowy, U – kształt bolców z pogrubionymi końcówkami, a 10 to rozstaw bolców w milimetrach. Sama żarówka ma zwykle około 50 mm średnicy i 50–55 mm długości; wersje o większej mocy bywają dłuższe, nawet do około 75 mm, więc w płytkiej oprawie mogą się nie zmieścić.
Najczęstsza pomyłka przy zakupie to GU5.3 (MR16). Wygląda podobnie, ale ma proste, cienkie bolce i działa na 12 V, czyli wymaga zasilacza. Tych dwóch trzonków nie da się zamienić – zanim kupisz żarówki do starych oczek, wyjmij jedną i sprawdź oznaczenie.
Obudowy robi się najczęściej z aluminium lub odlewu metalu, który dobrze odprowadza ciepło. Spotyka się też oczka gipsowe do pomalowania razem z sufitem oraz wersje ze szklanym pierścieniem.
Ta sama oprawa świeci zupełnie inaczej z różnymi żarówkami. Poniżej typowe wartości, które warto porównać przed zakupem.
| Parametr | Typowy zakres | Na co wpływa |
|---|---|---|
| Strumień świetlny | 230–630 lm przy 2,5–7 W | około 350 lm zastępuje dawny halogen 50 W |
| Kąt świecenia | wąski poniżej 24°, średni 25–40°, szeroki 60–90° | przy suficie 2,5 m snop 36° daje plamę ok. 1,6 m, a 60° ok. 2,9 m |
| Barwa światła | 2700 K, 3000 K, 4000 K | ciepła do salonu i sypialni, neutralna do garderoby i pracowni |
| Oddawanie barw | Ra 80 lub Ra 90 i więcej | Ra 90+ przy lustrze, w kuchni i nad obrazami |
| Otwór montażowy | zwykle 68–83 mm | musi pasować do wycięcia w płycie |
| Głębokość zabudowy | ok. 40–130 mm | płytkie oczka do niskich przestrzeni nad sufitem |
| Stopień ochrony | IP20, IP44, IP65 | IP44 w strefie łazienkowej, IP65 nad prysznicem |
Ile światła potrzeba? W pokoju dziennym przyjmuje się zwykle 100–150 lm na metr kwadratowy, w kuchni i łazience więcej. Pokój 10 m² potrzebuje więc mniej więcej 1000–1500 lm, czyli trzech, czterech oczek po 350–450 lm, jeśli mają być jedynym światłem.
Przy typowym suficie 2,5–2,7 m oczka rozstawia się zwykle co 1–1,5 m, a od ściany w odległości mniej więcej połowy tego rozstawu. Jeśli chcesz oświetlić szafki kuchenne albo regał, przesuń rząd bliżej, na 30–60 cm od frontów – inaczej sam staniesz sobie w świetle. Przy skosach na poddaszu przydają się oczka ruchome, które odchylają snop pionowo w dół.
Przed zamówieniem zmierz przestrzeń nad płytą g-k: wpuszczana oprawa razem z żarówką i przewodem musi się tam zmieścić z zapasem na odprowadzenie ciepła. Podłączenie do instalacji 230 V zostaw elektrykowi z uprawnieniami SEP, a w łazience poproś go o sprawdzenie stref.
Na oprawach często widnieje „max 35 W” albo „max 50 W”. To limit z czasów halogenów i dotyczy ciepła. Żarówka LED o mocy 5–7 W mieści się w nim z dużym zapasem i świeci jak dawny halogen 50 W lub jaśniej.
Do salonu czy sypialni około 1000–1500 lm łącznie, do kuchni bliżej 2000–3000 lm. Część tego światła może dawać lampa wisząca, a oczka GU10 doświetlają blaty i kąty.
Takie, które pasują do miejsca: z właściwym kątem świecenia, Ra 90 tam, gdzie liczą się kolory, i stabilnym światłem bez migotania. Warto też sprawdzić, czy wersja jest ściemnialna, jeśli masz ściemniacz.
Nie. GU10 działa bezpośrednio na 230 V. Transformatora lub zasilacza wymagają oprawy GU5.3 na 12 V.
To dwa różne zadania. GU10 daje kierunkowy snop do oczek i spotów, E27 rozprasza światło dookoła i sprawdza się pod abażurem albo w kloszu.
Tak, jeśli trzonek to GU10 – wystarczy wymienić żarówkę. Sprawdź tylko długość nowej, bo niektóre LED-y są dłuższe od halogenów.
Szerzej o świetle w domu, pokój po pokoju: lampy wewnętrzne. Jeśli oświetlasz łazienkę, przeczytaj też o lampach IP44 do łazienki.
