Designerskie lampy wiszące to najliczniejsza grupa w całym wzornictwie oświetleniowym – i nie jest to przypadek. Lampa zawieszona na przewodzie wisi w powietrzu, ogląda się ją z każdej strony i z dowolnej odległości, a jej wysokość jest do ustawienia. Żaden inny typ oprawy nie daje projektantowi takiej swobody, dlatego właśnie tu powstała większość form, które dziś cytuje cały rynek.
Rodowód współczesnej lampy wiszącej da się sprowadzić do kilkunastu decyzji formalnych, podjętych przez konkretnych ludzi w konkretnych latach.
| Projekt | Autor i rok | Zasada |
|---|---|---|
| PH 5 | Poul Henningsen, 1958 | Trzy zachodzące na siebie klosze ustawione tak, że żarówka jest niewidoczna pod każdym kątem – lampa nad stołem, na którą można patrzeć wprost |
| PH Artichoke | Poul Henningsen, 1958 | Siedemdziesiąt dwa listki w dwunastu rzędach, każdy zasłania sąsiedni – ta sama zasada doprowadzona do skrajności |
| A330S „Golden Bell” | Alvar Aalto, 1937 | Mosiężny dzwon o wąskim wylocie, mocno kierunkowy snop na blat |
| Flowerpot VP1 | Verner Panton, 1968 | Dwie półkule zwrócone do siebie – dolna zamyka źródło, górna działa jak odbłyśnik |
| Akari | Isamu Noguchi, od 1951 | Papier washi na bambusowych żeberkach, kilkaset gramów masy, światło rozproszone we wszystkie strony |
| Model 2097 | Gino Sarfatti, 1958 | Kilkadziesiąt świec na cienkich ramionach z celowo odsłoniętymi przewodami |
| Aim | bracia Bouroullec, 2010 | Kabel jest konstrukcją – lampę zawiesza się w dowolnym miejscu, prowadząc przewód po suficie |
| Vertigo | Constance Guisset, 2010 | Wstęga z tworzywa na obręczy o średnicy sięgającej dwóch metrów, rzucająca rysunek cieni na ściany |
Warto zauważyć, jak różne cele przyświecały tym projektom. PH 5 i Golden Bell są lampami użytkowymi o precyzyjnie policzonym rozsyle światła. Akari i Vertigo to obiekty przestrzenne, w których światło jest efektem, a nie funkcją. To rozróżnienie decyduje o tym, gdzie warto zawiesić którą.
Designerska lampa wisząca powieszona za wysoko przestaje pracować, a powieszona za nisko świeci w oczy. Punkt odniesienia jest zawsze ten sam: dolna krawędź klosza, nie sufit i nie punkt mocowania.
| Miejsce | Nad czym | Wysokość |
|---|---|---|
| Stół w jadalni | Blat (zwykle 75 cm) | 75–90 cm nad blatem, czyli 150–165 cm od podłogi |
| Wyspa kuchenna | Blat roboczy (zwykle 90 cm) | 70–80 cm nad blatem, czyli 160–170 cm od podłogi |
| Stolik kawowy | Blat (40–45 cm) | 110–130 cm nad blatem |
| Ciąg komunikacyjny | Podłoga | Minimum 210 cm – poniżej tej wysokości lampa jest przeszkodą |
| Klatka schodowa, przestrzeń dwukondygnacyjna | Poziom niższej kondygnacji | Dolna krawędź na wysokości oczu osoby stojącej na półpiętrze |
Drugą liczbą jest średnica. Nad prostokątnym stołem przyjmuje się klosz o średnicy jednej trzeciej do połowy szerokości blatu; nad okrągłym – mniej więcej jednej trzeciej średnicy stołu. Lampa o średnicy 30 cm nad stołem szerokim na 100 cm będzie wyglądała jak pomyłka skali, choć zawiśnie na właściwej wysokości.
Kilka lamp w jednej linii to najczęstszy sposób użycia wzornictwa autorskiego w kuchni. Reguły są proste i warto je zastosować, zanim elektryk wyprowadzi punkty.
Przy kloszach kierunkowych, jak mosiężne dzwony czy metalowe stożki, warto pamiętać, że dają ostry, kontrastowy snop. Nad blatem roboczym to zaleta – potrzeba tam 300–500 luksów. W jadalni, gdzie siedzi się przez dwie godziny, lepiej sprawdza się klosz z opalowym dyfuzorem albo ściemniacz.
Część najbardziej znanych projektów wiszących to obiekty o świadomie ograniczonej użyteczności. Papierowa kula rozprasza światło tak miękko, że nie da się pod nią czytać; wstęgowe formy o dużej średnicy rzucają wzór cieni, ale oświetlają pokój słabo. To nie jest wada, tylko inna funkcja – takie lampy wiesza się tam, gdzie mają być widziane, a nie tam, gdzie coś trzeba zobaczyć.
Praktyczne rozwiązanie polega na rozdzieleniu warstw: wyrazista forma nad stołem lub w narożniku salonu plus dyskretne, wpuszczane oprawy kierunkowe albo taśma w podsufitce jako światło robocze. W pokoju dziennym planuje się mniej więcej 100–150 lumenów na metr kwadratowy przy barwie 2700 K – ta liczba dotyczy sumy wszystkich źródeł, nie jednej lampy.
Dolna krawędź klosza 75–90 cm nad blatem. Przy standardowym stole o wysokości 75 cm daje to 150–165 cm od podłogi. Nad wyspą kuchenną wiesza się nieco wyżej, 70–80 cm nad blatem roboczym.
Dwie przy długości 180–220 cm, trzy przy 240 cm i więcej, w rozstawie 60–80 cm i z odsunięciem 25–30 cm od krawędzi blatu.
Jedna trzecia do połowy szerokości prostokątnego blatu; przy okrągłym stole mniej więcej jedna trzecia jego średnicy. Lepiej pomylić się w stronę większej lampy niż mniejszej.
W lampach wiszących wracają kule opalowe, klosze z papieru i plecionki oraz mosiądz w wykończeniu szczotkowanym. Utrzymuje się też moda na zestawy kilku niewielkich opraw zamiast jednego dużego klosza – zwłaszcza nad wyspami i długimi stołami.
Nad stołem tak, w całym pokoju rzadko. Klosz kierowany w dół oświetla blat i zostawia ściany w cieniu, więc potrzebne jest drugie źródło – lampa stojąca, kinkiety albo oprawy w suficie.
Jeśli sufit jest niski i lampa nie może zejść nisko, właściwym kierunkiem są plafony designerskie. Pełny przegląd typów opraw w tym stylu znajdziesz na stronie designerskich lamp sufitowych, a formy wielopunktowe wśród żyrandoli designerskich. Cały styl opisaliśmy na stronie lamp designerskich.
