Żyrandole designerskie

Żyrandol designerski jest jedyną oprawą, którą kupuje się wiedząc, że będzie w pokoju najważniejszym przedmiotem. Wielopunktowa forma zawieszona pośrodku przestrzeni nie da się schować ani zneutralizować – albo organizuje wnętrze, albo z nim walczy. Wzornictwo autorskie potraktowało to zadanie znacznie ciekawiej niż kryształowe świeczniki, do których słowo „żyrandol” zdążyło się przykleić.

Co zrobili z żyrandolem projektanci

Klasyczny świecznik rozbija światło na wiele punktów, żeby nie oślepiało. Kiedy pojawiła się żarówka, ta funkcja przestała być konieczna – i wtedy forma wielopunktowa stała się polem do eksperymentu.

• PH Artichoke, Poul Henningsen, 1958 – siedemdziesiąt dwa metalowe listki ułożone w dwunastu rzędach, każdy zasłania sąsiedni. Efekt: z żadnego punktu w pomieszczeniu nie widać źródła światła, a bryła świeci własną powierzchnią.
• Model 2097, Gino Sarfatti, 1958 – kilkadziesiąt świec na cienkich mosiężnych ramionach, z przewodami zasilającymi zostawionymi na widoku. Przewód przestaje być czymś do ukrycia i staje się rysunkiem lampy.
• Taraxacum 88, Achille Castiglioni, 1988 – aluminiowa bryła zbudowana z trójkątnych modułów, w którą wkręcono kilkadziesiąt zwykłych żarówek zwróconych do środka.
• 85 Lamps, Rody Graumans, 1993 – osiemdziesiąt pięć gołych żarówek na własnych przewodach związanych w jeden pęk. Cała forma powstała z tego, co i tak było potrzebne, żeby lampa działała.
• Zettel’z, Ingo Maurer, 1998 – kartki japońskiego papieru zawieszone na cienkich drutach wokół źródła światła; część z nadrukiem, część pustych do zapisania przez właściciela.
• Random Light, Bertjan Pot, przełom wieków – kula z nawiniętej na balon nici nasączonej żywicą, konstrukcja bez stelaża.

Widać w tym jedną prawidłowość: żyrandol autorski rzadko powstaje z ozdabiania. Częściej z pytania, co się stanie, jeśli jeden element powtórzy się kilkadziesiąt razy.

Skala – najczęstszy błąd przy tej kategorii

Żyrandol dobrany za mały wygląda jak lampka zawieszona zbyt wysoko. Dwie proste reguły pozwalają się nie pomylić.

Wysokość pomieszczenia jest tu twardym ograniczeniem. Poniżej 260 cm większość form wielopunktowych po prostu nie zmieści się nad przestrzenią, którą się chodzi – wtedy sensowniejszym wyborem jest oprawa przysufitowa.

Montaż i ciężar

Żyrandol autorski waży zwykle więcej niż lampa wisząca o podobnej średnicy, bo składa się z wielu elementów, a często z metalu albo szkła. Kilkanaście kilogramów nie jest niczym niezwykłym.

• Strop, nie płyta. W suficie podwieszanym potrzebny jest wieszak zamocowany do konstrukcji stropu, przygotowany przed zamknięciem płyt. Kołek w gipsie nie utrzyma takiej masy.
• Jeden punkt, jedno miejsce. Żyrandola nie przesuwa się po montażu. Punkt wyznacza się od ustawionego mebla – nad osią stołu, nie nad geometrycznym środkiem pokoju.
• Skos i belka. Na poddaszu potrzebne jest zawiesie kompensujące kąt, inaczej lampa zawiśnie krzywo względem pionu.
• Zapas długości. Producent podaje maksymalną i minimalną długość zawiesia. Skracanie jest zwykle możliwe, wydłużanie znacznie rzadziej.

Kilkanaście źródeł światła – co to znaczy w praktyce

Wielopunktowa forma ma jedną zaletę, o której rzadko się pisze: rozkłada strumień świetlny na wiele słabych punktów, więc świeci bez ostrych cieni i bez jednego jaskrawego miejsca w polu widzenia. Ma też trzy konsekwencje praktyczne.

• Suma mocy. Przy kilkunastu źródłach nie potrzeba mocnych żarówek – kilkanaście źródeł po 2–4 W daje w sumie tyle światła, ile jedna oprawa główna. Sensowny poziom w pokoju dziennym to około 100–150 lumenów na metr kwadratowy.
• Wygląd żarówki. W formach z odsłoniętym źródłem światła bańka jest częścią projektu. Przezroczysta bańka z widoczną matrycą diod psuje efekt, na który cała lampa została policzona – lepiej sprawdza się bańka opalowa albo dekoracyjna z widocznym włóknem.
• Ściemnianie i wymiana. Wszystkie źródła powinny być tego samego typu i tej samej barwy, inaczej różnice widać od razu. Warto od początku kupić kilka zapasowych sztuk z tej samej serii.

Do tego dochodzi czyszczenie. Forma zbudowana z kilkudziesięciu elementów zbiera kurz i nie da się jej przetrzeć jednym ruchem. Przed zakupem warto sprawdzić, czy elementy się zdejmują i czy oprawa daje się opuścić, bo przy suficie powyżej 280 cm każde takie działanie wymaga drabiny.

Najczęstsze pytania

Jaka średnica żyrandola do salonu?

Dodaj długość i szerokość pokoju w metrach – suma odczytana w centymetrach daje sensowną średnicę. Dla pokoju 4 × 5 m wychodzi około 90 cm. Nad stołem obowiązuje inna reguła: jedna trzecia do połowy szerokości blatu.

Na jakiej wysokości powiesić żyrandol?

Nad przestrzenią, którą się chodzi – minimum 210 cm od podłogi do dolnej krawędzi. Nad stołem 75–90 cm nad blatem, czyli zwykle 150–165 cm od podłogi.

Czy żyrandol pasuje do niskiego mieszkania?

Przy suficie 250 cm sprawdzają się tylko formy płaskie i rozłożyste, i najlepiej poza strefą, którą się przechodzi. W pozostałych przypadkach lepszym wyborem jest oprawa przysufitowa.

Ile żarówek powinien mieć żyrandol?

Nie liczba źródeł ma znaczenie, tylko suma strumienia świetlnego. W pokoju dziennym planuje się około 100–150 lumenów na metr kwadratowy ze wszystkich opraw razem – przy kilkunastopunktowym żyrandolu oznacza to źródła o niewielkiej mocy każde.

Jakie są teraz modne lampy?

W formach wielopunktowych utrzymuje się nurt rozproszony: zamiast jednej bryły kilka mniejszych kloszy na różnych wysokościach, często opalowych albo mosiężnych. Wracają też konstrukcje z odsłoniętym przewodem, w których okablowanie jest częścią rysunku lampy.

Zobacz też

Jeśli szukasz pojedynczego klosza nad stołem, właściwe są designerskie lampy wiszące. Przy niskim suficie sprawdzą się plafony designerskie, a porównanie wszystkich typów opraw sufitowych znajdziesz na stronie designerskich lamp sufitowych. Cały styl opisaliśmy w kategorii lamp designerskich.