Lampy stojące PRL to oprawy podłogowe zbudowane na trzech elementach, które w polskich mieszkaniach lat 60. i 70. powtarzały się niemal zawsze: cienkiej metalowej rurce, drewnianej nodze o zbieżnym profilu i kloszu, który albo był płytkim stożkiem z lakierowanej blachy, albo napiętym na stelażu abażurem z tkaniny. Lampa stojąca PRL w dzisiejszym znaczeniu to nowa oprawa powtarzająca tę sylwetkę – nie egzemplarz z tamtych lat. Poniżej: jak dobrać wysokość, gdzie ją postawić, na co patrzeć przy zakupie i co zrobić, jeżeli mimo wszystko kusi Cię oryginał.
| Sylwetka | Wysokość całkowita | Jakie daje światło | Gdzie stawiać |
|---|---|---|---|
| Trójnóg z drewnianymi nogami i abażurem z tkaniny | 140–160 cm | Rozproszone, w górę i w dół, ciepłe | Narożnik salonu, obok kanapy |
| Cienka rurka z blaszanym stożkiem, klosz uchylny | 150–175 cm | Kierunkowe, wąska plama na podłodze lub na książce | Za fotelem, przy biurku |
| Pręt z opalową kulą na szczycie | 130–150 cm | Miękkie, dookolne, bez wyraźnego kierunku | Sypialnia, kąt do odpoczynku |
| Lampa ze zintegrowanym okrągłym stolikiem | 110–130 cm | Rozproszone, punktowo nad blatem | Obok fotela, tam gdzie brakuje stolika |
Rozróżnienie nie jest kosmetyczne. Pierwsza i trzecia forma to światło nastrojowe – ładne, ale do czytania nie wystarczą. Druga jest jedyną, przy której da się spędzić godzinę z książką bez zmęczenia oczu. Czwarta rozwiązuje problem, którego dziś prawie nikt nie stawia wprost: w małym mieszkaniu miejsca na osobny stolik i osobną lampę zwyczajnie nie ma.
Najczęstszy błąd przy kupowaniu lampy podłogowej polega na patrzeniu na wysokość całkowitą zamiast na wysokość dolnej krawędzi klosza. Ta druga liczba decyduje o wszystkim.
Przy lampie z uchylnym stożkiem sprawa jest prostsza: liczy się zakres regulacji. Dobra oprawa pozwala opuścić klosz do 120 cm i podnieść powyżej 150, żeby raz świecić na książkę, a raz na ścianę.
Lampa podłogowa w tym stylu jest wąska i szkieletowa, więc nie potrzebuje dużo miejsca, ale potrzebuje właściwego miejsca. Trzy układy, które działają:
Za ramieniem kanapy, 20–30 cm od mebla. Klosz wypada wtedy nad barkiem osoby siedzącej i światło pada na kolana, a nie w oczy. To najczęstsze i najskuteczniejsze ustawienie dla lampy z uchylnym stożkiem.
W narożniku pokoju. Forma z abażurem oświetla wtedy dwie ściany naraz i optycznie odsuwa róg pomieszczenia. W małym mieszkaniu to jedyny sposób, żeby dodać światła bez zabierania powierzchni użytkowej.
Przy fotelu, po stronie ręki, którą trzymasz książkę. Brzmi drobiazgowo, ale przy jednostronnym kloszu to różnica między cieniem na stronie a jego brakiem.
Układ, który nie działa: lampa podłogowa na środku pokoju, bez mebla obok. Kabel biegnie wtedy przez przejście, a sama oprawa nie ma czego oświetlać.
Trójnóg jest formą z epoki i wygląda właściwie, ale ma jedną cechę, którą warto sprawdzić przed zakupem: rozstaw nóg. Przy lampie o wysokości 150 cm rozstaw poniżej 40 cm oznacza konstrukcję, którą łatwo zaczepić stopą. Alternatywa historyczna to ciężka podstawa talerzowa o średnicy 25–30 cm – zajmuje mniej podłogi, ale wymaga masy, więc bywa z odlewu żeliwnego albo z betonu pod blachą.
Kabel w oprawach tego typu ma zwykle 180–200 cm i to jest wymiar, który warto porównać z odległością od gniazdka, zanim lampa przyjedzie. Włącznik w tym stylu siedzi na przewodzie, na korpusie albo pod stopą – nie na ścianie. Wersja nożna jest najwygodniejsza przy fotelu, wersja na przewodzie najłatwiejsza do znalezienia po ciemku, jeśli powiesisz ją zawsze w tym samym miejscu.
To jest wybór między dwoma zupełnie innymi rodzajami światła i warto go zrobić świadomie.
| Abażur tekstylny | Stożek z lakierowanej blachy | |
|---|---|---|
| Rozkład światła | W górę i w dół, plus poświata przez tkaninę | Wyłącznie w dół, ostro odcięta plama |
| Do czytania | Wystarczy przy jasnej podszewce | Bardzo dobre, jeśli klosz jest na właściwej wysokości |
| Wrażenie w pokoju | Miękkie, wieczorne, mniej kontrastowe | Wyraźne, rysuje strefę wokół fotela |
| Zalecane źródło | E27, 806 lm, 2700 K, matowe | E27, 806–1055 lm, 2700 K |
| Konserwacja | Tkanina łapie kurz, trzeba odkurzać | Przetarcie wilgotną ściereczką |
Jeżeli lampa ma być jedynym dodatkowym źródłem w salonie, wybierz abażur. Jeżeli ma robić konkretną robotę przy fotelu albo przy biurku – stożek.
Lampy podłogowe z tamtych dekad trafiają na rynek wtórny częściej niż sufitowe, bo nie były przykręcone do stropu i przetrwały kolejne przeprowadzki. Mają jednak własny zestaw słabych punktów, innych niż w oprawach wiszących.
Suma tych napraw to zwykle więcej pracy niż przy lampie wiszącej, bo wszystko dzieje się w wąskiej rurce. Nowa oprawa o tej samej sylwetce daje ten sam wygląd, gniazdo E27 z pełnym gwintem i przewód, którego nie trzeba oglądać co pół roku.
Lampy stojące retro obejmują całą szerokość nawiązań do minionych dekad, łącznie z formami amerykańskimi i skandynawskimi. Lampy stojące modernistyczne to ten sam czas widziany od strony czystej geometrii – więcej chromu i bieli, mniej drewna i koloru. Lampy stojące vintage to oprawy realnie stare albo celowo postarzone, z patyną jako częścią projektu. PRL jest z tego wszystkiego najwęższy: dwie dekady, polskie materiały, przygaszona paleta.
Liczy się dolna krawędź klosza, która powinna wypaść 110–130 cm nad podłogą, czyli mniej więcej na wysokości barku osoby siedzącej w fotelu. Wysokość całkowita lampy będzie wtedy zwykle w przedziale 140–160 cm, ale sama w sobie niewiele mówi – ta sama liczba przy dużym abażurze i przy małym stożku oznacza dwie różne sytuacje.
W sypialni i w małym pokoju często tak, zwłaszcza gdy klosz świeci również w górę i odbija światło od sufitu. W salonie i w kuchni nie – jedno źródło ustawione przy ścianie daje bardzo nierówny rozkład jasności i pozostawia drugą połowę pomieszczenia w półmroku. Rozsądny układ to lampa podłogowa jako światło wieczorne plus oprawa pod sufitem jako światło ogólne.
Przy rozstawie nóg co najmniej 40 cm i wysokości do 160 cm – tak, pod warunkiem że klosz nie jest przesadnie duży i ciężki. Trzy punkty podparcia mają nad czterema tę przewagę, że nie chwieją się na nierównej podłodze. Na miękkim dywanie z długim włosem lepiej sprawdzi się jednak podstawa talerzowa.
E27 o strumieniu 806 lm i barwie 2700 K do abażuru, do 1055 lm przy kloszu kierunkowym, w którym całe światło idzie w dół. Warto wybrać źródło o wskaźniku oddawania barw powyżej 90 – drewno, tkaniny i ziemiste kolory tego stylu wyglądają przy niskim Ra płasko i szaro.
Za ramieniem kanapy albo w narożniku, zawsze przy ścianie z gniazdkiem. W pomieszczeniu poniżej 15 m² unikaj ustawiania jej naprzeciwko telewizora – odbicie klosza w ekranie jest wtedy widoczne przez cały wieczór.
Tak, jeśli lampa ma włącznik na przewodzie w wersji ściemnialnej albo używasz ściemniacza wtyczkowego, a źródło światła jest opisane jako ściemnialne. Przy jednej żarówce LED obciążenie jest bardzo małe, więc wybieraj ściemniacz przystosowany do mocy poniżej 10 W, w przeciwnym razie światło będzie migotać przy niskich ustawieniach.
W tej samej rodzinie: lampy stołowe PRL na komodę i biurko, lampki nocne PRL przy łóżku oraz lampy PRL jako przegląd całego stylu.
