Żyrandole art deco to najbardziej architektoniczna część tego stylu – oprawa nie tyle wisi w pomieszczeniu, ile je organizuje. Żyrandol art deco z lat dwudziestych budowano zwykle na jednej z czterech zasad: alabastrowa albo opalowa misa podwieszona na trzech łańcuchach i świecąca w górę, piętrowa piramida kloszy zwężająca się ku dołowi, obręcz z ryflowanego szkła osadzona w mosiężnym pierścieniu albo układ symetrycznych ramion zakończonych kloszami w kształcie wachlarza. Każdy z tych typów świeci inaczej i każdy potrzebuje innej wysokości sufitu.
Najprostszy sposób doboru wielkości to zsumowanie długości i szerokości pomieszczenia w metrach i potraktowanie wyniku jako średnicy w centymetrach. Pokój 4 na 5 metrów daje 9, czyli żyrandol o średnicy około 90 cm. Wynik traktuj jako środek widełek, nie jako liczbę bezwzględną – w pokoju o niskim suficie zejdź o 10–15 cm niżej, w otwartej przestrzeni z antresolą możesz pójść wyżej.
Nad stołem obowiązuje inna zasada, bo punktem odniesienia jest mebel, a nie pokój: średnica oprawy powinna wynosić mniej więcej połowę do dwóch trzecich szerokości blatu, a z każdej strony musi zostać co najmniej 15 cm zapasu do krawędzi. Dla stołu o szerokości 90 cm oznacza to żyrandol w przedziale 45–60 cm.
| Miejsce | Odległość | Uwagi |
|---|---|---|
| Nad stołem w jadalni | 75–90 cm nad blatem | Przy blacie na wysokości 75 cm daje 150–165 cm od podłogi |
| Środek salonu, przejście pod oprawą | min. 210 cm od podłogi | Poniżej tej wartości oprawa wchodzi w drogę |
| Hol i przedpokój | min. 220 cm od podłogi | Trakt komunikacyjny, tolerancja mniejsza niż w salonie |
| Klatka schodowa, otwarta przestrzeń dwukondygnacyjna | Dolna krawędź na poziomie stropu piętra | Oprawa ma być widoczna z obu poziomów |
| Nad stołem przy suficie 270 cm i wyżej | 80–95 cm nad blatem | Wyższy sufit znosi dłuższy zwis bez utraty proporcji |
Żyrandol w tym stylu rzadko ma jedno źródło. Typowy układ to trzy, pięć albo osiem punktów na trzonku E14 lub G9, co jest zaletą – kilka słabszych źródeł daje bardziej równomierne światło niż jedno mocne i znacznie lepiej wygląda po ściemnieniu. Przy planowaniu jasności licz sumę: dla jadalni o powierzchni 12 metrów kwadratowych rozsądny punkt wyjścia to 1200–1800 lm łącznie, czyli pięć źródeł po 250–350 lm. Jeżeli chcesz ściemniać, wybierz od razu źródła oznaczone jako ściemnialne i ściemniacz dopasowany do obciążenia – zestaw pięciu żarówek LED po kilka watów bywa zbyt małym obciążeniem dla starszych ściemniaczy fazowych i objawia się to migotaniem przy niskich ustawieniach.
Wielopłaszczyznowa oprawa ze szkłem waży swoje i to trzeba rozstrzygnąć przed zakupem, nie po. W stropie betonowym z zatopionym hakiem sprawa jest prosta; w suficie podwieszanym z płyty gipsowo-kartonowej oprawę mocuje się do konstrukcji nośnej albo do wcześniej przygotowanego wzmocnienia, nigdy do samej płyty. Sprawdź też dwie rzeczy, o których łatwo zapomnieć w sklepie. Po pierwsze, czy klosze da się zdjąć pojedynczo – piętrowe konstrukcje bywają skręcane w całości i wtedy każda wymiana żarówki jest operacją na drabinie z demontażem. Po drugie, jak wygląda regulacja długości: zawieszenie łańcuchowe skraca się ogniwami, linkowe zaciskiem, a sztywna rura tylko na tyle, na ile pozwalają dostarczone odcinki, więc przy niskim suficie trzeba wcześniej sprawdzić minimalną wysokość zabudowy.
Żyrandol kryształowy z zawieszkami to żyrandole glamour – wspólne jest tylko wrażenie zamożności, materiały i rysunek są inne. Żyrandol z patynowanego brązu z ramionami wygiętymi jak łodygi i kloszami w kształcie kielichów należy do secesji, którą znajdziesz na stronie żyrandole secesyjne. Żyrandol w stylu art deco rozpoznasz po tym, że jego bryła daje się opisać kilkoma prostymi figurami: krąg, schodek, trapez, promieniste żłobienie. To oprawa z rysownicy, a nie z ogrodu.
Najlepszym tłem jest jadalnia z ciemną ścianą i stołem o prostej bryle, a najlepszym partnerem – powtórzenie tego samego motywu w mniejszej skali na ścianie. Dobrze działa też układ mieszany: geometryczny żyrandol nad stołem i neutralne, niewidoczne oświetlenie techniczne w reszcie pomieszczenia. Taki podział pozwala oprawie pozostać jedynym mocnym elementem, co jest w tym stylu regułą – art deco znosi bogactwo detalu wyłącznie wtedy, gdy jest go w pomieszczeniu jedno.
W żyrandolu decyduje układ bryły. Powtórzony moduł w kilku rozmiarach, oś symetrii, krawędzie kreślone linijką i cyrklem, mosiądz albo chrom oraz szkło opalowe, ryflowane lub bursztynowe. Jeśli oprawa jest asymetryczna, ramiona mają nieregularną krzywiznę, a szkło jest barwione i witrażowe, patrzysz na secesję.
Kolejnością w czasie i podejściem do formy. Art nouveau, czyli secesja, przypada na lata 1890–1910 i naśladuje naturę: łodygę, kwiat, owada, falę. Art deco to lata dwudzieste i trzydzieste, inspiracja maszyną, wieżowcem i geometrią, z symetrią jako zasadą nadrzędną. Jeden styl rośnie, drugi jest skonstruowany.
Dolna krawędź 75–90 cm nad blatem. Wyżej – oprawa przestaje domykać strefę stołu i zaczyna świecić w oczy osobom stojącym; niżej – zasłania rozmówcę siedzącego naprzeciw. Przy suficie wyższym niż 270 cm można zejść do 95 cm, żeby zachować proporcje.
Przy suficie poniżej 250 cm żyrandol z długim zwisem nie zmieści się nad przestrzenią, po której się chodzi. Zostaje ustawienie go wyłącznie nad stołem, gdzie nikt nie przechodzi, albo zmiana typu oprawy na przysufitową – zobacz plafony art deco.
Tyle, żeby suma strumienia pokryła zapotrzebowanie pomieszczenia, czyli mniej więcej 100–150 lm na metr kwadratowy w salonie i jadalni. W praktyce oznacza to trzy źródła w małym pokoju i pięć do ośmiu w salonie o powierzchni powyżej 20 metrów kwadratowych. Wersje wielopunktowe wygrywają przy ściemnianiu, bo światło zostaje rozłożone.
Zobacz też lampy wiszące art deco, jeśli szukasz pojedynczego zwisu nad wyspą kuchenną, oraz lampy art deco jako przegląd całego stylu.
